Tek Tanrılı Dinlerin Kitaplarında Zeytin ve Zeytinyağı I - Adem'in Ölüm Söylencesi ya da Oğlu Şit’in Yolculuğu
- Uğur Saraçoğlu
- 28 Tem
- 3 dakikada okunur
* Sanat tarihinin bu döneminde; sanatçılar, matematiği kullanarak perspektifi tanımlamışlardır, böylece; resim yaptıkları yüzeylerde, gerçek bir doğrulukla, üç boyutluluk hissini vermeye başlarlar.
Tek tanrı inancının yükseldiği Ortadoğu halklarındaki zeytin ağacının rol aldığı en eski söylence, Âdem’in ölümü ve gömülmesi ile ilişkilidir. Âdem, ölüm zamanı geldiğinde, kendisi ve insanlık için, tanrıdan merhamet diler. Elçi olarak üçüncü oğlu Şit’i cennetin kapısını bekleyen meleğe merhamet yağı istemeye gönderir. Baş melek Şit'e üç kere cennete bakmasını söyler.
Şit ilk bakışta, dört nehrin doğduğu kaynağı ve onun üzerinde kurumuş bir ağaç görür.
İkinci bakışında, ağacın gövdesine dolanmış bir yılan ortaya çıkar.
Üçüncü bakışta ağaç göğe yükselir, tepesinde yeni doğmuş bir bebek vardır ve ağacın kökleri yeraltı âlemine kadar uzanır.
Melek, Şit'e bebeğin kurtarıcı (Mesih) olduğunu söyler.
Adem ile Havva'nın tatmış olduğu bilgelik ağacından üç tohum verir.
Bu üç tohumu babası Adem'in ağzına koymasını ister, babasının üç gün sonra öleceğini bildirir.
Âdem Şit’in anlattıklarını duyunca cennetten kovulduğundan beri ilk kez gülümser. Çünkü insanlığın kurtarılacağını anlamıştır.
Şit tohumları Âdem'in ağzına koyar ve gömer.
Bir süre sonra Adem'in mezarından zeytin, selvi ve sedir ağaçları ortaya çıkar.
Kozmik Ağaç Sembolü
Akdeniz kültüründe zeytin ölümsüzlüğün ve barışın, sedir ise güç ve kutsallığın sembolleriydi.
Hikayedeki ağacın köklerinin yeraltına uzanması ve tepesinde bir bebek (Mesih) bulunması, dinler tarihinde "Kozmik Ağaç" veya "Dünya Ağacı" (Axis Mundi) kavramı ile ilişkilendiriliyor.
Bir erkek evlat olarak Şit, çoğu apokrif metinde (kutsal kitapta geçmeyen ama dini içerik taşıyan yazılı metin) "gizli bilginin" ve "saf soyun" temsilcisidir. Tohumları getiren kişi olarak seçilmiş olandır, medeniyet ve tarım Şit vasıtasıyla tanrı tarafından insanlığa bahsedilmiş lütuf gibidir.
Yer Değiştiren Kutsal Ağaç
Tek tanrı inancının yaygınlaştığı Ortadoğu coğrafyasında "kutsal zeytin ağacı" nın, söylencelerde yer değiştirdiğini görürüz. Tanrıdan aldıkları emir doğrultusunda, önce Musa tarafından Tabor dağına, oradan da Davud tarafından Kudüs’e götürülür.
Hristiyan inanışına göre dünyanın merkezinde haça gerilerek öldürülen İsa’nın kanı, Âdem’in yaratıldığı ve gömüldüğü yere, yani bir bakıma Âdem’in kafatasına damlayarak onu da vaftiz eder; ve böylece, insanlığın babası da arınmış/vaftiz edilmiş olur.
Hristiyan teolojisinde İsa'nın çarmıha gerildiği ahşabın yapıldığı malzemenin kökeni de bu kutsal zeytin ağacıdır. Bilgi ağacının meyvesi aracılığı ile ortaya çıkan suçun cezası için bir başka kutsal ağaçtan yapılan yapılan çarmıh kullanılmıştır.
Bu söylencelerdeki bir başka ayrıntı ise, ağacın bulunduğu dağ ile ilgilidir; “kutsal dağ” sembolü. Bu inanca göre dünyanın merkezi, yerle göğün birleştiği konum kutsal bir dağdır. Farklı coğrafya halklarında var olan kadim bir inançtır. Bu inanış, Pagan halklarının bilincindeki "tanrılar kutsal bir dağın zirvesinde ya da göklerde yaşar" düşüncesinin zamanla halkların bilincinde nasıl bir değişime uğradığının göstergesidir.
İsa hikâyesindeki dağ, Kudüs yakınlarındaki Golgotha Tepesi'dir. Kudüs ve Süleyman tapınağı da bu tepe ile özdeşleştirilir.
Acıya Son Veren Ağaç Söylencesi
Peygamberlerin hayat hikayelerini ve bildiri faaliyetlerini anlatan apokrif yazında bulunan bir mesel daha var; Âdem’in ağrısı için tanrıdan yardım istediğinde Cebrail’in zeytin ağacını indirdiği ve meyvesini kullanmasını istediği hikâye edilir. Ademin neyin ağrısını çektiği bilinmiyor ama şuana kadar zeytin meyvesinin içeriğinde var olan ağrı kesici etkisi gösterilmiş bir fito-kimyasal bulunmadı.
Bu hikayedeki vahiy meleği Cebrail antik Helen halkları inançlarındaki zeytin ağacını yaratan tanrıça Athena ile Herakles'i akla getirir.
Zeytin ağacını cennetten atılan insanlığın ilahi olanla kopan bağını yeniden kuran bir "şifa ve umut kaynağı" ya da "barış sembolü" olarak yorumlayanlar da vardır.
Kaynakça:
https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2792896.
Dinler Tarihine Giriş, Mircea Eliade,1979, Çeviren: Lale Arslan, Kabalcı Yayınevi, 2000.
https://www.nasscal.com/e-clavis-christian-apocrypha/legend-of-the-holy-rood-tree/.
Yorumlar